[Madera] 24623 metry

Pozdrawiając Czytelnika lobbującego za kolarstwem romantycznym bez cyferek, chciałabym podsumować listopad, w którym to miesiącu podjechałam 24623 metry, czyli prawie jedną trzecią tego co przez cały poprzedni rok! A to przy zaledwie 848 kilometrach w poziomie (sporo mniej niż moja normalna miesięczna średnia). A takie proporcje bo? Bo (chyba jeszcze nie wspominałam?) Madera stromą wyspą jest!

raptem kilka kilometrów podjazdu, a już mamy fajny widoczek

(chociaż najpierw trzeba było swoje się zmęczyć)

(up! up!! up!!! czasem podjazdy są strome)

(czasem - rzadko - są trochę bardziej łagodne)

(a najczęściej to pewnie jest tak, że są strome, ale na zdjęciach wygląda,
jakby było po płaskim - te białe "ząbki" okalające pagórek, to trasa, wcale
nie łagodna...)

czasem jest ładnie i widać, gdzie się podjeżdża

i można (i należy) cieszyć oczy

czasem z tym widzeniem jest trudniej

bo ledwo widać kilkadziesiąt najbliższych metrów

i chociaż częściej przedzieramy się chmuromgłę, to oczywiście na
większości zdjęć niebieskie bezchmurne niebo (bo wtedy aż chce się
wyjmować aparat)

ale prawda, że chumromgła jest klimatyczna

bo to nie brudny obiektyw to na górze, to chmury :-)

stan pośredni - niby coś widać, ale jak widać?!

dwa obrazki - znajdź pięć różnic

na tym zdjęciu też jadę, ale dużo trudniej mnie znaleźć

generalnie jakby ktoś się zastanawiał, czy jazda tutaj jest bezpieczna
i czy nie spotykamy aby za dużo ludzi na trasie...

to największym niebezpieczeństwem jest chyba śmierć z głodu, bo
ostatnio zrobiliśmy pięćdziesiąt kilometrów i na trasie był jeden bar,
w którym z jedzenia to były prostopadłościenne ciasta Dan Cake'u
w plastikowych torebkach...

więc zazwyczaj ludzi za dużo nie ma...

...tylko my

[Madera] sonchę ponchę

Tradycyjnie post żywieniowy był jednym z ostatnich z danej miejscówki, jesteśmy na Maderze jednak już tak długo, że wystarczająco wiem, co i jak się tutaj je (ale też nie wykluczam, że pojawi się kontynuacja niniejszego wpisu). Zacznę od wytłumaczenia tytułu, bo wyjątkowo się udał, bez kontekstu ciężko zrozumieć, a i tak muszę płacić tantiemy Piotrkowi, więc szkoda, żeby się marnowało.

kontekst #1
czy to Don Kichote czy jego wierny giermek?

kontekst #2
drugi (po winie Madera) najsłynniejszy alkohol tutaj to poncha, miks
rumu, soku z cytryny i miodu pszczelego. W jakich proporcjach? Prawdopodobnie
każdy bar na wyspie ma swoją własną wersję, jak ze schabowym w Polsce.

I skoro już jesteśmy w temacie płynów, to kontynuujmy.

sztandarowy bezalkoholowy napój z Madery, gazowana a'la fanta z marakui
źródło: https://www.brisanet.com.pt/

dział zupy zaczynam od pomidorówki - rzadko jest to krem (a zupy kremy
wielbię), częściej zupa pomidorowo-cebulowa z cząstkami obu warzyw, ale
bardzo bardzo często z wkładką-jajkiem (na twardo lub w koszulce)

nadal w dziale zupy, ale zahaczając o zupy, które można uznać za drugie dania...
açorda - zupa chlebowa, z dużą ilością chleba, jajkiem w koszulce i czosnkiem.
Można się najeść taką zupą lepiej niż niejednym drugim :-)

a skoro już mówimy o chlebie, to kolejnym flagowym produktem wyspy jest
bolo do caco - wypiek z mieszanki mąki żytniej i kukurydzianej, z dodatkiem
słodkich ziemniaków. Tych słodkich ziemniaków w ogóle tu dużo - są
i w pieczywie, i jako ziemniorki do ryby czy mięsa czy materiał na frytki.

słodki jest nie tylko dodatek skrobiowy do ryby, ale i sama ryba.
Popularnym daniem jest espada com banana - pałasz czarny (ryba głębinowa
łowiona  tylko w dwóch miejscach na świecie) ze smażonymi bananami,
czasem jeszcze w sosie miodowym.

ryb  i owoców morza generalnie jest dużo - na wyspie nie jest to chyba
specjalnym zaskoczeniem.
Na zdjęciu bacalhau com natas - zapiekanka z dorsza pod śmietanową
(lub beszamelową) pierzynką.

dużo jest też owoców ziemi, na zdjęciu owoce mutanty, od góry:
- guawa
- melonogruszka
- bananomarakuja albo marakujobanan

portugalska klasyka deserowa - pastel de nata (babeczki budyniowe)

maderska klasyka deserowa - queijadas,
ni to ciasteczka, ni to placuszki, trochę jak rosyjskie syrniczki.

zakończę przewrotnie przekąską słoną - tremoços, nasiona łubinu, "żółty  
bób", najpierw konserwowane w słonej zalewie, potem odcedzane, płukane
czystą wodą i już można się nimi zagryzać do piwa.

[Madera] co by banankom lepiej się rosło

A jeżeli nie rower, to co? Na Maderze odpowiedź jest prosta - levady. Levada (w liczbie pojedynczej) to sieć kanałów irygacyjnych, transportujących wodę z miejsc, w których ona jest (zachodnia część wyspy) do plantacji (trzciny cukrowej, bananów, winorośli), gdzie nie ma jej wystarczająco (fragmenty południowo-wschodnie). Wzdłuż nich (levad, sztuk kilkanaście, lista tutaj) można spacerować, ale zanim o chodzeniu, to ja jeszcze o jeżdżeniu (chociaż ciągle w klimatach spacerowych), bo spotkała nas przygoda niewiarygodna i jakby ktoś mi taką opowiedział, to pomyślałabym, że zmyśla. Otóż w zwykłe piątkowe popołudnie, korzystając z akceptowalnej (ale wcale nie jakiejś nie-wiadomo-co) pogody, bierzemy pół dnia wolnego i idziemy na rower. Jeszcze trochę kontekstu - Madera dzieli się w moich myślach na dwie części - okolicę Funchal i resztę. W dość dużym promieniu od stolicy wyspy jest cywilizacja - domy, piekarnie, kawiarnie, samochody parkujące na środku ulicy (dosłownie, poruszanie się po tych drogach wymaga pewnej ekwilibrystyki), z (bardzo) rzadka rowerzyści lub kolarze. Dalej od Funchal jest pusto i można długimi długimi kilometrami jechać i nie spotkać nawet jednego sklepu czy punktu napojowo-gastronomicznego, nie mówiąc o ludziach. No i w ten piątek, bo koniec już przydługiego wprowadzenia, jedziemy sobie w tej strefie drugiej. Długi zjazd, zakręt, zakręt, tylko my, zakręt, cisza, las, droga prowadzi w dół, nie muszę pedałować, trzeba się tylko składać w zakrętach, żeby nie wylecieć z asfaltu. Jadę pierwsza i patrzę - dziarsko podchodzi jakiś piechur, sztuk jeden, sylwetka jakby znajoma. Jadę szybko, szybciej niż zachodzą procesy myślowe w mojej głowie, no ale typ ewidentnie wygląda jak kumpel z brydża, tylko co on niby miałby tu robić? Po hamulcach, cześć, cześć, na wakacje przyjechałem, jutro wracam, może kolacja wieczorem? Pewnie, tylko uszczypnij mnie proszę!

I ten owy kolega wracał właśnie z levady, wprawdzie nie z żadnej z poniższych, ale może kiedyś dotrzemy i na tę jego. My tymczasem przespacerowaliśmy trzy. Na pierwszy ogień nudna levada da Serra do Faial, nudna kompletnie, bo parę kilometrów po płaskim wśród drzew i krzewów ze słabymi widokami gdzieniegdzie (no co! Już się trochę zdążyłam rozbisurmanić tymi wszystkimi miradouro, jakie mamy szanse zobaczyć dzięki rowerowi).

levada #1: da Serra do Faial, z zalet bliskość Funchal, z wad nuda

największą atrakcją był chyba pies przewodnik, który przypałętał się do
nas na początku spaceru i prowadził nas dzielnie przez pięć kilometrów

o taki spacer

Druga levada (Fajã do Rodrigues) była absolutnie rewelacyjna i jeżeli takie byłyby wszystkie, to rower rzuciłabym w kąt za trzy, dwa, jeden... Co nas urzekło to klimat i wyzwania zręcznościowe. Na ten spacer wybraliśmy się w deszczowym tygodniu - stan kanałku / strumyków / wodospadów był na tyle wysoki, a kałuż było na tyle dużo, że dużo trzeba było manewrować i iść po murkach, przeskakiwać błoto, dać się ochlapać pod wodospadem, przejść na bosaka szerszy strumień (a temperatura dwanaście stopni, mmm, miodzio). Do tego długie kilkaset metrów ciasnym, niskim i ciemnym tunelem. Ekstra, poproszę więcej!

levada #2: Fajã do Rodrigues

przez ten strumyk musieliśmy zdejmować buty i skarpetki

ten wodospad nas zmoczył

tak wygląda tytułowa levada, rzeczony kanał irygacyjny

a tak widok na wodospad z owej levady
(chyba można albo nawet należy się rozbisurmanić?)

i jeszcze jeden, i jeszcze, i jeszcze...

rzadkie chwile, kiedy nie trzeba było uważać na wodę

częstsze chwile, kiedy woda się pojawiała - nad głową

lub obok

lub i za (kanałek) i przed (błotne kałuże), a jedyna rozsądna droga
prowadziła wąskim murkiem

lub kiedy nie dało się tej wody ominąć w żaden sposób

I na koniec - trzeci, póki co ostatni spacer levadą do Rei. Ten robimy w piątkę (lub szóstkę licząc psa). Nie najgorszy, ale też i nie najlepszy - na razie srebrny medal.

levada #3: do Rei, czyli chyba królewska

za mną, rzekł pies

no chyba że akurat lepiej puścić przodem pana

widok nagroda - do tego miejsca się dochodziło (5.5km), zawracało
i pokonywało całą trasę jeszcze raz

od razu przypominają się dziecięce zabawy w "płyty chodnikowe parzą"

[Santana] trójkąt, widzę trójkąt, trójkąt widzę

Bawiąc się słowem można by powiedzieć, że chatki z Santany z dachem krytym strzechą trafiły pod strzechy wśród przyjezdnych. Domki współczesne odpicowane pod turystów - biały tynk, kolorowe (najczęściej zielone czy czerwone) drzwi i okna, niebieskie pasy dokoła tych otworów, słomiany dach. Jeden w jeden bardzo do siebie podobne, są niezłą wizytówką miasta. Oryginały może trochę mniej eleganckie, ale funkcjonalne. Biel ścian miała odbijać światło słoneczne, co by wnętrze za bardzo się nie nagrzewało. Strzecha chroniła od wiatru, który lubi się zimą zaszyć na Maderze. Co do trójkątnej konstrukcji - na parterze znajdowała się jedna izba, często mieszkalna, na piętrze strych. Dzisiaj w środku zadomowiły się raczej sklepy z pamiątkami, poczta czy kwiaciarnia.

pierwsze domki z Santany, które zobaczyliśmy, obowiązkowa fota, duże
zainteresowanie, z każdym kolejnym jednak coraz mniejsze i mniejsze

bo chociaż urokliwe, to bardzo do siebie podobne
(chociaż akurat ten jako jedyny nie miał zielonych okiennic)

również "tabliczki" przy atrakcjach turystycznych mają kształt domków

to chyba rzeczona kwiaciarnia i poczta, w sezonie niecovidowym wyobrażam
sobie, że kipiące turystami, teraz (i to jeszcze w dzień powszedni, w dodatku
deszczowy) żywego ducha nie ma

domek bezfunkcyjny, stoi sobie i po prostu przypomina turystom, gdzie są

nie wiem, co powie Czytelnik Artysta, ale to jeden z moich ulubionych.
Współczesny, z bardzo jasną funkcją, a jednak starający się nawiązać do
tradycji i otoczenia.

typowa pamiątka z Santany? Mini-domek, domek-solniczka, szklana kula
z domkiem, skarpetki z domkiem, domek-skarbonka...